Wakacje all inclusive są dla wielu osób jednym z największych dietetycznych paradoksów. Z jednej strony wyjeżdżamy po odpoczynek, regenerację i przyjemność, z drugiej bardzo często wracamy ciężsi, opuchnięci, zmęczeni jedzeniem i z poczuciem winy. Wiele osób już na lotnisku mówi sobie: „trudno, po wakacjach wrócę do diety”, jakby pobyt w hotelu był czasowym zawieszeniem praw fizjologii. Tymczasem organizm nie bierze urlopu od metabolizmu. Nadwyżka kalorii nadal jest nadwyżką kalorii, nawet jeśli została zjedzona pod palmą, przy hotelowym basenie i w poczuciu „przecież zapłaciłam za to jedzenie”.
To właśnie ten mechanizm jest jednym z najciekawszych psychologicznie aspektów wakacji all inclusive. Człowiek zaczyna jeść nie dlatego, że jest głodny, ale dlatego, że czuje konieczność „wykorzystania oferty”. Pojawia się bardzo charakterystyczne myślenie: skoro już zapłaciłam, szkoda nie spróbować wszystkiego. W praktyce oznacza to śniadanie, po którym następuje przekąska przy basenie, później lunch, deser, drink, lody, kolacja, nocne przekąski i nieustanne podjadanie między posiłkami. Problem polega na tym, że nasze ciało nie interpretuje tego jako „wakacyjnej przerwy”, ale jako regularne przejadanie się przez kilka lub kilkanaście dni.
Oferta typu all inclusive jest skonstruowane w sposób bardzo sprzyjający utracie kontroli nad jedzeniem. Bufety są przeładowane bodźcami. Kolory, zapachy, ogromny wybór, nieograniczony dostęp i poczucie obfitości uruchamiają w mózgu bardzo pierwotne mechanizmy. Człowiek ewolucyjnie nie jest przygotowany na sytuację, w której przez cały dzień może sięgać po wysokoenergetyczne jedzenie bez żadnego wysiłku. Nasz układ nagrody reaguje na to bardzo silnie, szczególnie gdy dochodzi do tego zmęczenie, alkohol, upał, rozregulowany rytm dnia i wakacyjne rozluźnienie zasad.
Podczas wakacji wiele osób wpada w pułapkę myślenia skrajnego „wszystko albo nic”. Jeśli podczas śniadania zjadły croissanta albo deser, uznają dzień za „stracony” i zaczynają jeść już całkowicie bez kontroli. Dieta będzie „od jutra”. To klasyczny i najczęściej występujący mechanizm psychologiczny: skoro złamałam dietę, to nie ma już znaczenia, co zrobię dalej. Tymczasem pojedynczy bardziej kaloryczny posiłek praktycznie nigdy nie jest problemem. Problemem jest kilkanaście dni nieprzerwanego nadmiaru energetycznego połączonego z utratą świadomości sygnałów głodu i sytości. Najważniejszą rzeczą, którą warto zrozumieć przed wyjazdem, jest fakt, że wakacje nie wymagają perfekcyjnej diety. Nie chodzi o to, żeby siedzieć w hotelu z pudełkiem sałaty i odmawiać sobie wszystkiego. Takie podejście zwykle kończy się frustracją, a później kompulsywnym objadaniem. Celem nie powinno być „idealne jedzenie”, ale utrzymanie kontroli. To ogromna różnica. Człowiek może jeść przyjemnie, lokalnie, smakować nowych potraw i jednocześnie nie wrócić z wakacji kilka kilogramów cięższym.
Kluczowe znaczenie ma tutaj odzyskanie kontaktu z własnym głodem. W hotelach all inclusive ludzie bardzo często jedzą według dostępności jedzenia, a nie według potrzeb organizmu. Śniadanie, bo otwarto restaurację. Lody, bo są przy basenie. Pizza, bo właśnie ją donieśli. Deser, bo „jest w cenie”. Tymczasem organizm nie potrzebuje ciągłego dostarczania energii. Jeśli po śniadaniu nadal jesteśmy syci, nie ma żadnego powodu, by dwie godziny później zamawiać frytki i drinka tylko dlatego, że inni tak robią.
Ogromne znaczenie ma również tempo jedzenia. Wakacyjne bufety typu szwedzki stół sprzyjają szybkiemu, impulsywnemu nakładaniu ogromnych ilości jedzenia. Człowiek chodzi między stanowiskami i za każdym razem znajduje coś nowego, co „warto jeszcze spróbować”. W efekcie sytość pojawia się dużo później niż moment, w którym organizm faktycznie miał już dość kalorii. Bardzo często osoby wracające z wakacji mówią: „jadłam tak dużo, że aż było mi niedobrze”. To ważny sygnał. Jedzenie przestaje wtedy pełnić funkcję przyjemności i zaczyna przypominać przeciążanie organizmu. Po kilku dniach takiego obżarstwa często jesteśmy zmęczeni bardziej niż przed urlopem.
Paradoksalnie jednym z najlepszych sposobów na utrzymanie wagi podczas wakacji jest pozwolenie sobie na świadomą przyjemność. Jeśli człowiek przez cały dzień próbuje być „grzeczny”, a wieczorem rzuca się na jedzenie, zwykle kończy z dużo większą ilością kalorii niż osoba, która spokojnie zjadła jeden ulubiony deser bez poczucia winy. Restrykcyjność bardzo często nasila obsesję na punkcie jedzenia. Wakacyjny balans wygląda inaczej niż codzienna dieta. Można zjeść lokalne ciasto, ale nie trzeba próbować wszystkich sześciu dostępnych tortów tylko dlatego, że stoją obok siebie. Warto też pamiętać, że duża część wakacyjnego przyrostu masy ciała nie wynika wyłącznie z tłuszczu, co jest częstym błędnym przekonaniem. Nadmiar soli, cukru, alkoholu i węglowodanów powoduje zatrzymywanie wody w organizmie. Po kilku dniach przejadania się wiele osób czuje się „napuchnięte”, co dodatkowo pogarsza samopoczucie psychiczne. Problem polega na tym, że taki stan często uruchamia kolejne objadanie, bo „i tak już wszystko zepsułam”. Tymczasem organizm bardzo szybko reaguje poprawą, gdy wracamy do bardziej regularnego i spokojnego jedzenia.
Ogromnym sprzymierzeńcem podczas wakacji jest ruch, ale nie w formie obsesyjnego „odrabiania kalorii”. Chodzi raczej o naturalną aktywność: spacery, pływanie, zwiedzanie, taniec, chodzenie po plaży czy korzystanie z hotelowej infrastruktury. Wakacje spędzone wyłącznie na leżaku z nieustannym podjadaniem są metabolicznie zupełnie inne niż wyjazd, podczas którego ciało pozostaje aktywne. Organizm dużo lepiej radzi sobie z okazjonalnym nadmiarem kalorii, jeśli jednocześnie utrzymujemy ruch i regularność dnia.
Bardzo ważna jest także kwestia alkoholu, który podczas wakacji bywa jednym z głównych źródeł nadwyżki energetycznej. Drink pity „dla relaksu” często nie kończy się na jednym, a alkohol dodatkowo obniża kontrolę nad jedzeniem. Po kilku drinkach człowiek dużo łatwiej sięga po fast food, nocne przekąski czy ogromne porcje deserów. Co więcej, alkohol pogarsza sen, a niewyspany organizm dużo silniej domaga się szybkiej energii następnego dnia. Wiele osób nie zauważa, że ich wakacyjne przejadanie jest częściowo konsekwencją zmęczenia i rozregulowania rytmu dobowego.
Jednym z najbardziej pomocnych pytań podczas wakacji jest bardzo proste: „czy ja naprawdę mam na to ochotę?”. Nie „czy jest dostępne”, nie „czy jest w cenie”, nie „czy inni jedzą”, ale właśnie: czy naprawdę tego chcę. Część hotelowego jedzenia wcale nie jest wyjątkowa. Ludzie często przejadają się przeciętnymi frytkami, tanimi deserami i masowo produkowanymi przekąskami tylko dlatego, że są pod ręką. Świadome wybieranie tego, co naprawdę sprawia przyjemność, zwykle automatycznie zmniejsza ilość jedzenia.
Warto też odczarować samą ideę wakacji jako okresu „całkowitego puszczenia kontroli”. Dla wielu osób zdrowe odżywianie kojarzy się z karą, a jedzenie bez ograniczeń z wolnością. Problem polega na tym, że przejadanie bardzo szybko odbiera energię, pogarsza sen, nasila zmęczenie i sprawia, że człowiek wraca z urlopu bardziej przeciążony niż wypoczęty. Prawdziwy odpoczynek to nie tylko chwilowa przyjemność dla podniebienia, ale również dobre samopoczucie fizyczne i psychiczne. Najbardziej skuteczne osoby zwykle nie próbują „wygrać z pokusami”. One po prostu zachowują normalność. Jedzą posiłek, gdy są głodne. Kończą posiłek, gdy są syte. Wybierają to, co naprawdę lubią. Nie traktują jedzenia jak konkursu ani obowiązku wykorzystania hotelowej oferty do ostatniej złotówki. Rozumieją, że wakacje są częścią życia, a nie okresem wyjętym spod zasad dbania o siebie. Bo ostatecznie największą oznaką wolności nie jest możliwość jedzenia wszystkiego bez końca. Największą wolnością jest umiejętność zatrzymania się wtedy, kiedy organizm mówi: „to już wystarczy”.